Vergelding

Een meneer van zekere leeftijd zit, met een banaan in zijn hand, op een bankje bij het Belevenissenbos. Het terrein maakt deel uit van het Zuigerplasbos, gelegen aan de noordzoom van Lelystad. Dit deel, het Belevenissenbos dus, is omgedoopt tot speelruimte voor jonge avonturiers. Het is een groene en waterrijke heerlijkheid waar kinderen midden in de natuur kunnen apenkooien terwijl hun ouders picknicken (of op hun schermpjes kijken...) en tussentijds hun kleintjes in de gaten kunnen houden als die aan touwen slingeren, over omgezaagde bomen balanceren en door slootjes baggeren. Zelfs hele schoolklassen doen in georganiseerd verband deze plek aan. Het grut mag hier gerust vies en nat worden, want er zijn kleedhokjes en dixi-toiletten. En op zomerse dagen staat er een ijskar. Heel leuk, kun je zeggen.
     De meneer op het bankje (met nog steeds die banaan in zijn hand) vindt het echter helemáál niet leuk. Ten eerste voelt het ongemakkelijk om als man solo bij een recreatieplek voor kinderen te zitten. Wat zullen ze wel niet van hem denken? Maar belangrijker is dat dit speelbos zijn leefwereldje heeft verstierd. 

     Het terrein werd een jaar of tien geleden aangepast juist in het meest ongerepte deel van het Zuigerplasbos – mogelijk zelfs de kraamkamer –, daar waar hij zo graag kwam. Maar sinds deze oase van rust is omgesmeed tot avonturenwalhalla voor de jeugd, is de natuur achteruit gekacheld. In het verleden zag hij juist hier tegen zonsondergang vaak reeën grazen, konijnen dartelen en vossen sluipen. Maar met pijn in 't hart ontdekte hij al snel hoe de viervoeters verdwenen naarmate de kinderdrukte toenam.

     De meneer op het bankje hekelt met terugwerkende kracht de gemeenteplanologen en andere dwaallichten die destijds met het onzalige idee kwamen een stukje natuur op te offeren ten bate van ravottende, maar vooral blèrende koters: Ja, jullie kutkinderen hebben vast al alles wat je hartje begeert, en nu dus ook het eens mooiste deel van het groen. Rot/lazer/zout/tief op met jullie fokking belevenissenbos, verwende etterbakjes!

     Met driftige halen pelt hij zijn pisang en smakt hem nog driftiger weg. Als vergelding smijt hij daarna de schil met grote boog achterwaarts de bosjes in. Zó, het zal ze leren!

Je kunt er een nat pak halen. Altijd spannend...

Zelfbeeld

Mensen kijken graag, visueel ingesteld als we zijn. Toch zien we veel niet, zelfs als iets extreem nabij is. Beste voorbeeld daarvan is ons uiterlijk, dat is grotendeels verborgen voor eigen blik. Dit onvermogen het eigen lichaam goed te bekijken, heeft vanzelfsprekend te maken met de positie van onze ogen, met de beperkte wendbaarheid van de schedel én ons lijf als geheel. 

     Neem je anus. Die kun je niet zien, wat best jammer is gezien de voordelen die een goede bezichtiging aldaar zou bieden. Maar oké, laat ik voor de gezelligheid wegblijven van die achterbuurt. Zoek het daarom hogerop, neem je rug. Die is eveneens zo goed als onzichtbaar, wat (ook) jammer is omdat je graag de aldaar vaak aanwezige onregelmatigheden zou willen inspecteren. Overigens wil de lezer niet weten welke proefondervindelijke capriolen ik tijdens het opstellen van dit tekstje uithaalde – dit voor het plaatje. 

      Belangrijker nog bij het bezichtigen van het eigen fysiek, is dat deel waar je 'ik' zich bevindt, je hoofd. Wederom geldt: je ziet er zonder spiegel vrijwel niks van. Ten bate van de wetenschap heb ik ook hier de proef op de som genomen. Bij een bekkentrekkende studie van mijn eigen kanis kwam ik niet verder dan stukjes neusvleugel, ietsiepietsie van mijn getuite mond, een fractie van de wangen, een tongpuntje en wat overhangende wenkbrauwhaartjes. Voorhoofd, kin, keel, kaken, oren, slapen, achterhoofd, nek, kruin: allemaal hoofddelen die onbereikbaar waren voor mijn ogen.

     Wat we, buiten al die blinde vlekken, goed zelf kunnen bekijken, zijn onze borst, buik, ledematen en uitwendige geslachtsorganen. Best een deprimerend uitzicht, ervoer ik ter plekke – ook dit voor het plaatje. 

     Gelukkig zijn mensen extreem vindingrijk. Wij vonden de spiegel uit en later de camera, scanner, enzovoort. Dankzij deze hulpmiddelen hebben we nu, binnen het dierenrijk, de beste kijk op onszelf. Dit zou voor een objectief zelfbeeld moeten zorgen. Helaas vind je dat in ons gedrag amper terug. 

Speklapjes met kapucijners

De liftdeuren openen zich en ik loop de speciale afdeling van het verzorgingshuis binnen. Aan het einde van de gang bevindt zich de huiskamer van de kleine leefgemeenschap die hier 24 uurs-verzorging geniet. Rond de centraal geplaatste eettafel tref ik zes oude dames in hun rolstoelen aan.
     ‘Kijk eens wie daar is,’ zegt een zorgverlener die erbij staat. De dame waar ik voor kom kijkt me aan zonder blik van herkenning.
     ‘Ruud,’ zeg ik. Geen reactie. Maar als de mist iets optrekt, breekt er een voorzichtige lach door en herhaalt ze mijn naam. Vervolgens gaat ze weer kalmpjes verder waarmee ze bezig was: lezen in een tijdschrift. De oude dame was altijd al een verwoed lezeres. Ze weet dan ook veel, lectuur houdt haar scherp. Maar helaas niet meer scherp genoeg om zonder verzorging te kunnen. Dat geldt ook voor de andere vrouwen. Dokter Alzheimer regeert hier: er wordt gezwegen, gedut, glazig gestaard, in de verleden tijd gedacht. Twee dames zitten er zelfs bij als vastgeroeste jaknikkers: sterk voorovergebogen, hun voorhoofd vlakbij het tafelblad.
     Dan komt er nóg iemand de huiskamer binnen, een vrolijke en warmhartige vrijwilligster, zo blijkt. Zij is het die de groep tot zingen activeert. Tulpen uit Amsterdam, Bij ons in de Jordaan, My Bonnie is over the ocean. Drie oudjes doen leuk mee, eentje zingt zelfs uit volle borst. Ook ik val in; je moet wat.
     Intussen cirkelen nu twee professionele zorgverleners om de groep, links en rechts bijstand verlenend. De ene is een vrolijke rastaman uit Ethiopië, de andere een kordate Poolse – de zorgkaart van Nederland in een notendop.
     Om 16.50 uur verdeelt de Poolse plastic placemats over de tafel, etenstijd nadert. ‘Speklapjes met kapucijners,’ roept de meest bijdehante tante verrukt als ze op de menukaart kijkt.
     ‘Eet u mee,’ vraagt de vrolijke rastaman uit Ethiopië mij. Ik bedank vriendelijk, maar hij blijft aandringen. Daarom verzin ik dat er thuis op me wordt gewacht.
     De liftdeuren laten me weer vrij. Huiswaarts fietsend, neem ik me voor om direct na thuiskomst mijn reeds ingevulde wilsverklaringen* scherper te stellen. 

* Voor wilsverklaringen kan men terecht bij de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE).

Genoeg

Tijdens mijn eerste baantje, eind zestiger jaren van de vorige eeuw, adviseerde een wijze collega me altijd één maandloon achter de hand te hebben. Voor onvoorziene situaties, bijvoorbeeld als de Koude Oorlog een Warme mocht worden.
     In de jaren zeventig, inmiddels verhuisd naar de polder, hadden we leuke, seniore buurtjes. Eens, tijdens een koffiemoment, vertelde buuf openhartig dat 'hunnie' altijd 10.000 gulden in reserve hadden. Als achterdeurtje voor als de wasmachine of auto het begaf. Ik weet nog dat ik toen in verbijstering dacht: 10.000 gulden is een godsgruwelijk vermogen dat wijzelf – jong gezin met kindjes, diertjes en ander gedoe – nooit bij elkaar zouden kunnen sparen. Sterker, we waren blij als we het einde van de maand haalden. We déden het ermee, zonder achterdeurtje.
     Decennia verstreken; sparen lukte beter. De financiële soesa verdween echter niet, ze veranderde slechts in opties. 

     Bij een buitenlandse bank ontvang je meer rente, is het misschien handig om daar je spaarcentjes te stallen? Of kun je beter in aandelen en crypto's gaan? Of alles lekker verbrassen door die blinkende auto te bestellen, of die strakke keuken met kookeiland, of die droombadkamer met regendouche en infrarood verwarming? Een ander idee is je hut verzilveren en emigreren naar Bali. Mooie optie is ook om je restgeld te schenken aan goede doelen. Maar goede doelen en strijkstokken gaan vaak samen. En hoe zit dat nou precies met vermogensbelasting, of box 3?

     Maar wacht, je kunt je poen ook aan innerlijke verrijking spenderen. Onderneem om te beginnen een bedevaart naar Santiago de Compostella. Reis daarna af naar India om aan de leiband van een sannyasin te (leren) mediteren. Of ga op retraite in een Tibetaans klooster. Vind geestverruiming tussen de Amazone-indianen middels Ayahuasca. Enzovoort.

     Keuzestress door financiële ruimte, lekker hoor. Ik hou me daarom toch maar gewoon aan de aloude zegswijze 'genoeg is genoeg'. Wel oppassen voor haar rekbaarheid, voor je het weet glij je af naar 'nooit genoeg'.

Kinderbrein

Op een vroege lentedag, begin maart, toerden mijn begeleidster en ik naar Elburg. We doen het oude vestingstadje graag aan, vinden het centrum(pje) schilderachtig en knus. Het is er ook genieten van het in de wijde omtrek beroemde ijs van Casa Piccola. Maar wie liever in een visje hapt, ook goed.
     Op de Vischmarkt vonden we een vacant bankje waarop mijn begeleidster rustig van haar citroengras-bosbessen-mango-yuzu-ijs kon genieten. En ik van het nietsdoen.
     Toevallig was niet ver van ons vandaan een cameraploeg actief, een kwartet bestaande uit regisseur, cameraman, technicus en een heuse presentator. De laatste ondernam op commando een loopje richting camera waarbij hij een wervende tekst insprak. Betreffende actie herhaalde hij een paar keer; wellicht was-ie gestruikeld over zijn woorden of kwam er iets in beeld wat de scène om zeep hielp. Pas na vijf takes was de regisseur tevreden. Daarna liet de crew een drone op, want zonder helikopterview behoor je als filmmaker tot de fossielen. Ten slotte schoot de vaste camera wat straatbeelden waarbij, zag ik, ook snel 'ons' bankje werd vereeuwigd. Het zal allemaal wel, dacht ik toen. Bekend is immers dat de meeste shots de eindmontage niet halen. Men voelt ‘m al.
     Vorige week zapte ik doelloos langs enkele de tv-zenders toen ik uit het niets ons tweetjes op dat bankje in Elburg zag zitten. Ogenblikkelijk klotsten dopamine, endorfine en adrenaline door mijn kinderbrein: We zijn in beeld!
     Indachtig Descartes' uitgangspunt Ik denk dus ik ben, smeedde mijn ego het alternatief: Ik ben op teevee dus ik bèn. Want laten we wel wezen, je stelt pas iets voor als je met je porem op de buis bent, zeker bij de NPO. Dankzij die twee seconden beeldvulling voelde ik instant bevestiging van mijn bestaan. Eindelijk! De afgelopen 77 jaren vergeten we daarom maar snel, waren slechts spielerei. No problemo, beter laat dan nooit.
     Uiteraard spreek ik louter voor mezelf. Begeleidster laat mijn wanen koud van zich afglijden. Zij is meer van het ijs.

Moment of fame zien? Spoel dit FILMPJE snel door naar de laatste minuut. 

Van de pot gerukt

Je kunt veel beter van het pad raken dan van de weg. Wie van het pad is geraakt, is wellicht verdwaald. Wie van de weg is geraakt, is betrokken bij een ongeluk. Verdwalen kan avontuurlijk zijn. Betrokken zijn bij een wegongeluk is uitgesproken ellendig.
     Sowieso zorgt het woord ‘pad’ voor meer zachtheid in het bestaan; het klinkt gezelliger en natuurlijker. Op of langs paden is het doorgaans goed vertoeven. Het zijn vaak rustige tot mijmeren uitnodigende doorgangen door velden, bossen en bergweiden. Je ziet een aantrekkelijke route voor je, veel groen, grazige bermen, een slootje, een hekje, een beekje, een rustbankje, een dorpje in de verte, een koetje en een kalfje.
     Soms heeft een pad verharding, heel vaak niet. Het spectrum is zo breed dat je er een column mee kunt vullen: wandelpad, fietspad, klinkerpad, ruiterpad, bospad, bergpad, tuinpad, duinpad, zandpad, heidepad, pelgrimspad, schelpenpad, jaagpad, vlonderpad, blotevoetenpad, klompenpad. Klinkt allemaal toch een stuk innemender dan tweebaansweg, Rijksstraatweg of straatprostitutie? Een pad kent de menselijke maat. Het pad effenen; iemands pad kruisen; een nieuw pad inslaan; het rechte pad bewandelen; op het goede pad zitten; het hazenpad kiezen.
     Nog beter wordt het bij ‘paadje’. Een geitenpaadje is veel knusser dan een sluiproute. En een olifantenpaadje klinkt aantrekkelijker dan een afgesneden traject.
     Ook mooi is 'padje'. Zeg nou zelf, klinkt Hij is van het padje niet veel eleganter dan Hij is van de pot gerukt? Dat gezegd hebbende, past laatstgenoemde uitdrukking wel weer verdomd goed bij megalomane mannetjes die een heilloze oorlog ontketenen.

Heidepad

Diogenes

Voor cynici is het glas niet half, maar gehéél leeg. Zij hebben weinig vertrouwen in de mensheid, staan sceptisch tegenover onze bedoelingen. Voor hen zijn mensen kwezels die vaak de schijn ophouden, maskers dragen. Cynici kijken daarom graag van een afstandje toe, observerend, zichzelf bevragend, zoekend naar waarheid. 
     De Griek Antisthenes, een leerling van Socrates, was grondlegger van het cynisme, de filosofische stroming die vier eeuwen voor onze jaartelling ontstond. Eveneens bekend was de steenrijke Crates van Thebe die al zijn bezittingen weggaf om cynicus te worden. Maar de meest bekende onder hen was Diogenes van Sinope. Hij leefde in Athene tussen 404 en 323 voor Christus. Deze wijsgeer woonde in een aardewerken ton, bezat slechts een sjofele mantel, een kom om uit te eten en een drinkbeker. Ook schijnt hij beschikking te hebben gehad over een lantaarn waarmee hij, provocerend op klaarlichte dag, op zoek ging naar een waarachtig mens. Behalve provoceren deed Diogenes niets voor de kost; hij leefde van aalmoezen. De ledigheid verdreef-ie door te praten (in zichzelf?), te mijmeren en openlijk te masturberen.*

     De mare gaat dat Alexander de Grote sterk geïnteresseerd was in Diogenes. Zelfs zo dat de toen machtigste man op aarde een lange reis ondernam om hem te ontmoeten. Bij de cynicus in zijn ton aangekomen, schijnt Alexander aan Diogenes te hebben gevraagd wat hij van hem wilde hebben; hij kon alles krijgen. Diogenes' antwoord: ‘Als ik alles kan krijgen, wil je dan een stap opzij doen, want je staat voor de zon.’
     Cynici zijn er door de eeuwen heen altijd geweest. In onze tijd zijn de Franse auteur Michel Houellebecq en de Britse komiek Ricky Gervais aardige voorbeelden. De eerste gaat ogend als een clochard door het leven, mede door al zijn tanden te laten trekken, uit overtuiging dat je looks er niet toe doen. De laatste schopt in zijn films en optredens voortdurend tegen de mensheid aan en beweert alleen van zijn hond te houden. In tegenstelling tot Diogenes zijn Michel Houellebecq en Ricky Gervais er wél heel succesvol en rijk mee geworden, wat je ironisch zo niet cynisch kunt noemen.

     Grote vraag is natuurlijk of cynici een punt hadden, of hebben. Ik heb werkelijk geen flauw idee, maar kan er beslist om grinniken. Dus van mij mogen ze. 

* Bron: Rust, reinheid en regelmaat, Wilma de Rek. Daarnaast Wikipedia.

De filosoof Diogenes (hier met zijn lantaarn aan het klooien)
leefde in een aardewerken ton in het oude Athene.